Yas Süreci: Sevdiğimiz Birini Kaybettiğimizde

Sevdiğimiz birini kaybettiğimizde hayat bir anda başka bir yere dönüşür. Etraftakiler bir süre sonra "artık toparlanmalısın" demeye başlar ama yas bir takvime göre ilerlemez. Bu yazıda yasın ne olduğunu, hangi tepkilerin doğal kabul edildiğini ve ne zaman destek almanın iyi geleceğini konuşalım.

Yas Nedir?

Yas, bir kayba verilen doğal ve evrensel tepkidir. Çoğunlukla bir yakının ölümüyle ilişkilendirilir ama boşanma, ayrılık, işini kaybetme, göç, sağlığını kaybetme ya da bir evcil hayvanın ölümü de yas sürecini başlatabilir. Yas bir hastalık değildir; sevginin ve bağın diğer yüzüdür.

Yasta Neler Yaşanabilir?

Derin üzüntü, ağlama nöbetleri, özlem
İnanamama, şok, "sanki rüyadayım" hissi
Öfke: kaybedilene, doktorlara, kendine ya da hayata
Suçluluk: "Daha çok ziyaret etseydim", "Fark etseydim"
Kaygı, gelecekle ilgili korkular
Uyku ve iştah değişiklikleri, bedensel yorgunluk
Kaybedilen kişinin sesini duyar gibi olma, onu kalabalıkta görür gibi olma
Bazı anlarda rahatlama hissi ve bundan duyulan utanç

Bu tepkilerin hepsi yasın doğal parçalarıdır. Rahatlama hissi özellikle uzun süren hastalıkların ardından sık görülür ve sevginin azaldığı anlamına gelmez.

Yasın "Aşamaları" Gerçekten Var mı?

İnkâr, öfke, pazarlık, depresyon ve kabullenme şeklindeki beş aşama çok bilinir. Ancak güncel anlayış, yasın bu basamakları sırasıyla izlemediğini söyler. Kişi aynı gün içinde birkaç farklı duygu arasında gidip gelebilir. Bazı araştırmacılar yası, kaybın acısıyla yüzleşmek ile günlük hayata yönelmek arasında gidip gelen bir salınım olarak tarif eder. Yani bir gün ağlamak, ertesi gün gülebilmek "ilerlememek" ya da "unutmak" değil, sağlıklı yasın kendisidir.

Yasla Baş Etmeye Yardımcı Olabilecekler

Duygulara alan açın. Güçlü görünmek zorunda değilsiniz. Ağlamak, anlatmak ve hatırlamak iyileştiricidir.
Bağı sürdürün. Fotoğraflara bakmak, mektup yazmak, mezar ziyareti ya da onun sevdiği bir şeyi yapmak kaybedilenle bağı yeni bir biçimde sürdürmenin yollarıdır.
Bedeninize özen gösterin. Uyku, beslenme ve kısa yürüyüşler yasın yükünü taşımayı kolaylaştırır.
Büyük kararları erteleyin. İlk aylarda taşınma ya da iş değiştirme gibi kararları mümkünse bekletin.
Yalnız kalmayın. Yanınızda sessizce durabilecek birkaç kişiyle bağ kurun.
Özel günlere hazırlanın. Bayramlar, doğum günleri ve ölüm yıldönümleri zor geçebilir; bu günlerde ne yapacağınızı önceden planlamak yardımcı olur.

Çocuklar ve Yas

Çocuklar da yas tutar ama bunu yetişkinlerden farklı gösterir. Bir an ağlayıp hemen ardından oyuna dönebilirler; bu umursamazlık değildir. Ölümü yaşlarına uygun, açık ve dürüst bir dille anlatmak ("uyudu" ya da "uzun bir yolculuğa çıktı" yerine) çocuğun güvenini korur. Uyku sorunları, altını ıslatma, okulda gerileme ya da yoğun öfke uzun sürerse bir çocuk ve ergen uzmanından destek alınabilir.

Ne Zaman Destek Almalı?

Yasın belirli bir süresi yoktur. Ancak bazı durumlarda süreç "takılı" kalabilir. Bu duruma uzamış yas denir. Şu işaretler varsa destek almak iyi gelir:

Aradan uzun zaman geçmesine rağmen kaybı kabullenememe ve yoğun özlemin hiç azalmaması
Günlük işleri yürütememe, işe ya da okula dönememe
Kaybı hatırlatan her şeyden tamamen kaçınma
Yoğun suçluluk ya da öfkenin sürmesi
Hayatın anlamsız geldiği, ölüme dair düşüncelerin olduğu dönemler
Ani, şiddetli ya da travmatik bir kayıp yaşanmış olması

Yas danışmanlığında amaç acıyı yok etmek ya da kaybedileni unutturmak değildir. Amaç, kaybı hayatın içine yerleştirip onunla birlikte yaşamaya devam edebilmektir. Ani ve travmatik kayıplarda EMDR gibi yöntemler de sürece eklenebilir.

Sık Sorulan Sorular

Yas ne kadar sürer?

Kesin bir süre yoktur. Yoğun acı çoğu zaman zamanla yumuşar ama özlem dalgalar halinde yıllarca gelebilir. Bu normaldir.

Bir yıl geçti, hâlâ ağlıyorum. Bu normal mi?

Evet, olabilir. Önemli olan ağlamanın varlığı değil, hayatınızı sürdürüp sürdüremediğinizdir. Zorlanıyorsanız destek almak için geç değildir.

Göktürk'teki muayenehanede yüz yüze ya da online olarak yas danışmanlığı alabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tanı ya da tedavi yerine geçmez. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa lütfen vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.

Destek almak için iletişime geçebilirsiniz.